Hoe kan je PFAS vermijden?
Bijna iedereen in Nederland heeft teveel PFAS in het bloed. PFAS komt in je lichaam terecht door voeding en drinkwater.
Wat doet de industrie die PFAS maakt en/of gebruikt om het PFAS te verminderen?
Niet veel, blijkt uit onderzoek van Follow The Money. PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) is de verzamelnaam voor verschillende soorten PFAS, zoals PFOS, PFOA en GenX. Er zijn meer dan 10.000 soorten PFAS. Een soort waar het minder vaak overgaat in de media is TFA. TFA komt is een afvalproduct van PFAS bestrijdingsmiddelen en F-gassen (gebruikt in koelsystemen en airco’s). Deze stof komt in (drink)water terecht.
Follow The Money ontdekte dat onderzoekers aangeven dat TFA over het hoofd is gezien bij EU-wetgeving met betrekking tot pesticiden en drinkwater. En onderzoek van Follow the Money toont aan dat dankzij gelobby van de chemische industrie de wetgeving rondom drinkwaterkwaliteit is afgezwakt.
TFA wordt dus ‘over het hoofd gezien’. Maar er zijn nog duizenden andere PFAS-stoffen. Welke worden er nog niet meer gezien?
Stapelt PFAS zich op in je lichaam of kan de hoeveelheid afnemen?
Wanneer je minder PFAS binnenkrijgt, zal de hoeveelheid PFAS in je lichaam afnemen. Het RIVM zegt hierover het volgende:
“Het RIVM berekende in 2021 en 2023 dat mensen in Nederland uit voedsel en drinkwater te veel PFAS binnenkrijgen. De resultaten van het onderzoek in bloed bevestigen dat. Hoewel PFAS erom bekend staan dat ze moeilijk afbreken, kunnen ze wel langzaam uit het lichaam verdwijnen. Om de hoeveelheid PFAS op termijn onder de gezondheidskundige grenswaarde te laten komen, is het nodig dat mensen minder PFAS binnenkrijgen.” Lees het hele RIVM artikel.
Hoe zorg je ervoor dat je minder PFAS binnenkrijgt?
Je hoeft niet naar je keukenkastje te rennen en als je pannen met antiaanbaklaag (PFAS) weg te gooien. Want pannen blijken niet de allergrootste bron voor PFAS in je lichaam. Je kunt PFAS niet volledig vermijden, maar je kunt je blootstelling wel aanzienlijk beperken. Met deze 9 praktische tips maak je direct verschil.
1. Vermijd pannen met anti-aanbaklaag
Veel anti-aanbakpannen bevatten (of bevatten sporen van) PFAS.
Kies liever voor pannen van:
- RVS
- gietijzer
- keramiek zonder PFAS-coating
Gebruik je toch een anti-aanbakpan? Vervang deze zodra de laag beschadigd is.
2. Wees kritisch op ‘PFAS-vrij’ claims
Net als bij BPA betekent PFAS-vrij niet altijd dat een product volledig veilig is. Fabrikanten gebruiken soms andere, vergelijkbare stoffen.
Check daarom:
- welk materiaal wordt gebruikt
- of de fabrikant transparant is over samenstelling
De term PFAS-vrij klinkt geruststellend, maar zegt niet altijd zoveel als je zou verwachten. Net als bij BPA-vrij is er geen eenduidige, strenge definitie die voor alle producten geldt.
Geen vaste wettelijke definitie
Voor veel productgroepen bestaat geen heldere wettelijke norm voor wat “PFAS-vrij” precies betekent. Een fabrikant mag deze claim gebruiken zolang bepaalde bekende PFAS niet zijn toegevoegd, terwijl andere, minder bekende varianten nog wel aanwezig kunnen zijn. Dat betekent dat een product technisch “PFAS-vrij” kan zijn, maar alsnog stoffen bevat met vergelijkbare eigenschappen.
Waar kun je wél op letten?
In plaats van alleen de claim te vertrouwen, is het verstandiger om te kijken naar:
- het basismateriaal (bijvoorbeeld RVS of glas in plaats van gecoat)
- of de fabrikant transparant is over gebruikte coatings
- onafhankelijke testen of certificeringen, indien beschikbaar
Hoe minder coating of behandeling een product nodig heeft, hoe kleiner de kans op PFAS. Een ongecoate RVS pan of glazen schaal heeft geen “PFAS-vrij” label nodig, omdat er simpelweg geen PFAS aan te pas komen.
3. Vermijd waterafstotende coatings op kleding
Outdoor- en sportkleding is vaak behandeld met PFAS om waterafstotend te zijn.
Overweeg:
- PFAS-vrije alternatieven
- kleding zonder speciale coatings voor dagelijks gebruik
Voor normaal, dagelijks gebruik is waterafstoting vaak niet nodig.
Om PFAS te vermijden, is kleding van natuurlijke materialen zoals 100% katoen, linnen of wol in veel gevallen een verstandige keuze. Deze materialen hebben van nature geen water- of vuilafstotende eigenschappen en worden daarom minder vaak behandeld met PFAS.
Niet elke katoenen stof is automatisch PFAS-vrij. Let extra op termen als: waterafstotend, stain resistant, easy care, wrinkle free (kreukvrij). Deze afwerkingen kunnen alsnog chemische coatings bevatten, ook bij natuurlijke vezels.
4. Gebruik geen vetafstotend bakpapier en fastfoodverpakkingen
Bakpapier, pizzadozen en fastfoodverpakkingen kunnen PFAS bevatten om vet tegen te houden.
Alternatieven:
- PFAS-vrij bakpapier
- glazen ovenschalen
- zelf koken met verse ingrediënten
5. Kies cosmetica zonder PFAS
In sommige make-up en verzorgingsproducten zitten PFAS voor een glad of waterproof effect.
Minder ingrediënten is vaak een goede vuistregel m.b.t. make-up. PFAS wordt bijna nooit transparant op de ingrediëntenlijst genoemd. Maar laboratoriumtests tonen aan dat ze aanwezig zijn, vooral in producten (mascara, lippenstift, foundation, eyeliner, rouge, nagellak) die waterproof of longlasting zijn. Zie ook dit artikel met onderzoek in de Amerikaanse krant The Guardian.
Er zijn verschillende onderzoeken gedaan en vrijwel elk merk heeft een of meerdere producten dat PFAS bevat. Van Lóreal, MAC, Essence, Biotherm, H&M (verkoopt ook make-up) tot Maybelline, Clinique en Estee Lauder. Zie hiervoor dit Deense onderzoek (PDF), Consumer Notice en dit onderzoek van PFAS Project Lab.
Wil je PFAS-blootstelling verminderen in make-up:
- Vermijd dan waterproof en long-wear producten
- Controleer ingrediënten op termen zoals fluoro of PTFE
- Kies merken die actief communiceren over PFAS-vrije producten of onafhankelijke certificeringen hebben
6. Drink water uit een veilige bron
PFAS kunnen in drinkwater voorkomen, vooral in gebieden bij aan zee, bij industrie, militaire vliegvelden of luchthavens. Wil je extra zekerheid:
- gebruik een waterfilter dat specifiek PFAS reduceert
- vermijd oude plastic flessen
Drinkflessen van glas en RVS zijn de veiligste keuzes.
7. Beperk het gebruik van kant-en-klaar voedsel
Sterk bewerkte voeding komt vaker in aanraking met PFAS-houdende verpakkingen.
Door vaker zelf te koken:
- Verminder je verpakkingscontact
- Eet je automatisch bewuster
8. Gebruik minder schoonmaak- en impregneermiddelen
Sommige sprays om meubels of tapijt te beschermen of schoenen te impregneren bevatten PFAS. Vraag jezelf af:
- Is dit echt nodig?
- Kan dit ook zonder speciale coating?
Vaak is regelmatig schoonmaken voldoende.
9. Ventileer je huis goed
PFAS kunnen via stof in huis aanwezig zijn, vooral in woningen met veel behandelde materialen.
Goed ventileren en regelmatig stofzuigen helpt om blootstelling te beperken.
Tot slot
PFAS vermijden draait niet om perfectie, maar om bewuste keuzes. Net als bij BPA geldt: hoe minder onnodige blootstelling, hoe beter. Door stap voor stap aanpassingen te maken, verlaag je je totale belasting zonder je leven ingewikkeld te maken.
